Arnold Karskens, oorlogsverslaggever

Vandaag, 8 mei, is de Tweede Wereldoorlog precies 67 jaar geleden in Europa geëindigd. Op de televisie legden de Franse president Nicolas Sarkozy samen met zijn opvolger François Hollande een krans bij het monument voor de Onbekende Soldaat onder de Arc de Triomphe in Parijs. Dat was een ontroerend gezicht. Winnaar en verliezer verenigd voor de goede zaak. Ook las ik deze dag dat burgemeester Henk Aalderink van de gemeente Bronckhorst, waar Vorden onder valt, stappen onderneemt tegen een rechtelijke uitspraak die hem verbood Duitse omgekomen militairen te eren op onze nationale herdenking van 4 mei. Hij is zo verbolgen dat hij zelfs een radiostilte in acht neemt. Waarschijnlijk is hij bang dat hij zichzelf verspreekt en zo politieke zelfmoord pleegt. Wat is in hem en veel Nederlanders gevaren?

Soms, dus niet vaak, geneer ik me dat ik een Nederlander ben. Gisteravond, 4 mei 2012, bij de herdenking van de slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog in de Gelderse gemeente Vorden was het weer zo ver.

Niets bleef de luisteraar bespaard bij het voorlezen van het twee uur durend vonnis tegen de voormalige Liberiaanse president Charles Taylor, afgelopen donderdag 26 april in Leidschendam. In de door hem gesteunde oorlog werd bij gevangengenomen kinderen met een mes op het voorhoofd de afkorting RUF - Revolutionair Verenigd Front - gekerfd. Zoiets voorkwam namelijk desertie. Uitgetrokken ingewanden van tegenstanders werden over de weg gespannen en gebruikt als wegversperring. In de omgebouwde basketbalzaal van het voormalige hoofdkwartier van de Nederlandse inlichtingendienst AIVD, dat de laatste zes jaar dienst doet als dependance voor het Sierra Leone-tribunaal, kon je in de leespauzes van rechter Richard Lussick een speld horen vallen. Tussen 1996 en 2002 pousseerde de 64-jarige verdachte rebellen van zijn buurland Sierra Leone in een oorlog die naar schatting 50.000 slachtoffers maakte. Het vonnis, schuldig op alle elf aanklachten, van de voormalige Liberiaanse president Charles Taylor, verdient applaus en beïnvloedt daarbij het proces tegen zijn handelspartner Guus Kouwenhoven.

Leugenaars en draaikonten verraden zichzelf, en dat is ook het geval bij Volkskrant-correspondente in Afghanistan Natalie Righton. Afgelopen maandag 16 april won zij de journalistieke jaarprijs De Tegel 2011 voor 'onderzoeksjournalistiek' over de politietrainingsmissie in Kunduz. Dat is ten onrechte, en ik heb dat geuit door hardop in de zaal te roepen dat ik het een schande vind. Voor een journalistieke prijs is namelijk op de eerste plaats originaliteit vereist.

De Pers maakte school met reportages uit Afghanistan, Libië en Syrië. Oorlogsverslaggeving pur sang. In de laatste papieren editie van De Pers leg ik nog eens uit hoe het zou moeten. En dat je met de waarheid geen vrienden maakt, is mij worst. Want waar je mee omgaat, raak je mee besmet. De lakmoesproef voor iedere oorlogsverslaggever is dan ook het gemak waarmee hij ruzie maakt. Let wel: het inhoudelijk dispuut over de do's and don' ts van het vak. Welnu, De Pers heeft met mij het beste in huis gehaald. Met bijna alle collega's heb ik voor zeer korte of zeer lange tijd onenigheid gehad. En zo hoort het ook. Weg met de consensusjournalistiek waarbij iedereen het werk van de ander 'geweldig' moet vinden. Fantastische oorlogsverhalen bestaan niet, en al helemaal niet geschreven door je concullega's.

Nederlandse militairen op missie slikken een anti-malariamiddel Lariam dat psychoses opwekt. ‘Schokkend’, vindt oppositiepartij SP. Het middel staat opnieuw ter discussie na een recente moordpartij in Afghanistan. De Amerikaanse militair Robert Bales schoot begin maart in Kandahar zeventien burgers dood. Mogelijk waren zijn hersens aangetast door het jarenlange gebruik van malaria profylaxe mefloquine, beter bekend als Lariam. Het Amerikaanse leger heeft het gebruik ervan sinds 2009 drastisch teruggeschroefd. Lariam wordt echter nog altijd voorgeschreven aan Nederlandse militairen.

De Roma-familie Nicolich terroriseert een wijk in Vleuten en moet daarom verhuizen. Dit artikel is het laatste in de legendarische serie 'Oorlog achter de Dijken' die ik voor De Papieren Pers heb geschreven. Het verhaal begint als uit een bovenraam Rambo Nicolich(25) - zwarte kuif met ontbloot bovenlijf schreeuwt. Het is half een, hij is net wakker en wijst naar de buren. ‘Als hun kinderen barbecuen en muziek maken is het geen probleem. Als wij het doen is het ‘schmerzen’. Ze klagen als ze een zigeuner zien.’ Buren komen aanrijden. Een gezin stapt uit. Met een hulpeloos gebaar wijst de vader naar zijn jonge kinderen. Hij zou heel graag willen reageren, maar durft niet. Een buurvrouw: ‘We waren van plan om naar de pers te stappen. De politie zei: dat moet je niet doen, dan ben je je leven niet zeker.’

Het diplomatiek offensief van VN-gezant Kofi Annan in Syrië lijkt de laatste strohalm voor een vreedzame oplossing van een nakende burgeroorlog. Als de 73-jarige Ghanees de opstandelingen en president Bashar al-Assad niet om de vergadertafel krijgt, roepen de Arabische Liga, Turkije en westerse landen luider om militaire interventie. Ze zien dat als een humanitaire verplichting aan de slachtoffers die vallen onder genadeloze repressie. En nu het dilemma: Laat de wereld zijn hart spreken? Of is het medicijn erger dan de kwaal bij een buitenlandse militaire interventie in Syrië? De voors en de tegens.

Olie-ingenieur Henk van Bilderbeek (57) verdenkt CDA’er Verhagen van ‘constante tegenwerking’ bij het terugeisen van zijn enorme Guatapuri-olieveld in Colombia. Dat veld heeft een waarde van minimaal 70 maar wellicht 400 miljard dollar. De Nederlandse Rockefeller werd in september 2004 gearresteerd en veroordeeld tot 20 jaar cel wegens witwassen van drugsgeld. Alles gebaseerd op valse bekentenissen en bewijzen rond de exploitatie van de bron, stelt hij. Henk heb ik enkele malen bezocht in de gevangenis en je mag zeggen een goede bekende. Hoe hij wordt vermorzeld in een Kafka-achtig scenario is hallucinant.

In de publiciteit verdrong afgelopen weken een handjevol gewonde en omgekomen oorlogsverslaggevers de veelvoud aan burgerslachtoffers in Syrië. Aanleiding vormde de dood van de Amerikaanse journaliste Marie Colvin in de belegerde stad Homs op 22 februari. De alom bewonderde Colvin was een warm pleitbezorgster van wat in het vak 'journalism of attachment', wordt genoemd, verslaggeving die 'deskundig én begaan' is. Ik vroeg me in een opiniestuk in NRC Handelsblad af hoe betrokken een reporter mag zijn in de Syrische burgeroorlog? En wat is zijn rol? Het antwoord luidt kort en krachtig, die van 'onafhankelijk waarnemer'.